Ana Sayfa / Araştırma / Otistik Spektrum Bozuklukları İle Hangi Doktorlar İilgilenir?

Otistik Spektrum Bozuklukları İle Hangi Doktorlar İilgilenir?

Otizmli bir çocuğun tedavisinde birden fazla uzman yer alabilir.

“Bir doktorun uzmanlığından çok özel ilgisi daha onemlidir, çünkü bazı uzmanların otizm ile ilgili deneyimi varken bazılarının yoktur.”

Her ebeveyn için eve yeni bir bebek gelmesi mutluluk, çeşitli zorluklar, uykusuzluk ve yeni maceralar demektir. Bebeğiniz büyük olasılıkla büyüyüp gelişecek, aynen çocuk doktorunuzun söylediği gibi belirli zamanlarda belirli aşamalara ulaşacaktır. Fakat bazı ebeveyneler çocuğun 18-24 aylar arasında konuşmaya başlaması beklenen bu planda aksamalar olduğunu farketmeye başlar.  Bir çocuğun konuşmakta gecikmesine pek çok neden olabilir, bunlardan biri de otistik spektrum bozukluğudur.

Otisktik Spektrum Bozukluğu (OSB) artık farklı bir kaç bozukluğu içeren genel bir tanım olarak kullanılıyor. Bu bozuklular otizm, Asperger sendromu (otizmden daha hafif seyreden bu bozukluk bazen yüksek işlevli otizm olarak da adlandırılır) ve Yaygın Gelişim Bozukluğu-Başka Türlü Adlandırılamayan (PDD-NOS ) içerir. Yaygın gelişim bozukluğu atipik otizm olarak da adlandırılmakta, otizm ve Asperger sendromu  arasında özellikler göstermektedir.

Tüm otistik bozukluklar içinde belirli belirtiler ortaktır. Lexington MassGeneral Çocuk Hastanesi’nin Lurie Otizm Merkezi’nin yöneticisi Dr Ann M.Neumeyer diyor ki,” Otizm davranışsal olarak tanımlanan bir  iletişim güçlüğü bozukluğudur, kısıtlanmış ve tekrar eden davranışlar içerir.” OSB’nun belirtileri ” ellerin sallanması, rutinlere aşırı bağlılık ya da sözlü ve sözsüz iletişimde bozukluk gibi tipik olmayan çeşitli davranışlar” ve dil becerilerini kullanarak kendini ifade etmekte zorluk yaşamaktır.

Ohio Devlet Wexner Tıp Merkezi Nöroloji Enstitüsü’nden psikiyatrist ve araştırmacı Dr. Eugene Arnaold’a göre diğer bir belirti karşılıklı sosyal ilişkilerde zorluk yaşamak, yani bireylerarası etkileşimde uygun davranışlar gösterememektir. “Bu diğer çocuklarla iletişim kuramama, konuşmama ve genel anlamıyla iletişimde bir gecikme olarak ortaya çıkabilir. Ayrıca sözsüz ietişimde bozukluklar da görülebilir: baş sallayarak onaylamak ya da  reddemek, veda etmek için el sallamak gibi. OSB’li bazı çocuklarda duyusal anormallikler de gözlenebilir: çoğu çocukta bir rahatsızlık yaratmayacak bazı durumlar onlarda acı veya rahatsızlık hissi yaratabilir. Otizmli çoğu çocuk alışkanlıklarına katı bir şekilde bağlıdır ve belirli rutinlerin tekrarlanmasına ezici bir ihtiyaç duyarlar.”

Bu belirtilerden herhangi birini farkettiğinizde çocuk doktorunuzu ya da aile hekiminizi ziyaret ederek işe başlamalısınız. Çocuk doktorunuz çocuğunuzu otizm açısından test ederek gerekli görürse sizi bir otizm uzmanına yönlendirebilir. Neumeyer diyor ki “Ayrıca otizm teşhisi koyabilecek bir çocuk gelişm uzmanı, çocuk psikiyatristi ya da psikoloğu bulabilirsiniz.”

Bİrkaç farklı uzmanın da OSB teşhisi konulması, tedavi ve bozukluğun yönetilmesinde aileye yardımı olabilir. Arnold diyor ki, “Hastanın bireysel durumuna göre çoğu OSB vakası çok büyük zorluklar ya da komorbidite(ana hastalığa ek olarak görülen bozukluk) yoksa gelişimsel ya da davranışsal çocuk doktorları tarafından ele alınır. Ancak OSB’nin yanısıra çocukta epilepsi, gastroentrit, solunum bozuklukları gibi uzmanlarınca ele alınması gereken farklı hastalıklar da görülebilir. Eğer çocuk sinirlilik, sosyal ortamda zorlanma, ruhsal dengesizlik ya da duygudurum bozukluğu geliştirirse bir psikiyaristin yardımı alınır. Bazı nörologlar da otizmle ilgilenirler.” Çocuğunuzun bakımında hemsirelerin ve diğer doktorların da rol aldığını görebilirsiniz.

Arnold’a göre önemli olan yardım alacağınız kişinin ilgi alanıdır. “Doktorunuzun uzmanlığından çok konuya özel ilgisi olup olmadığı önemlidir. Çünkü bazı doktorların otizmle ilgili deneyimleri yoktur, bazılarının vardır. Bazı gelişimsel ve davranışsal çocuk doktorları otizmle ilgilenmeyebilirler, bazılarının ana ilgi alanı otizmdir. Bazı nörologlar otizme özel bir ilgi duyarlar, tedavide rol alırlar, bazıları almaz. En iyisi otizmde uzmanlaşmış kliniklere başvurmaktır, oralarda konuyla ilgili derin bilgi sahibi kişilere ulaşabilirsiniz.”

Neumeyer diyor ki, OSB ile ilgilenen bir uzman ararken “çocuk doktorunuza danışmalısınız. Genel olarak, çocuk doktorları kimin güvenilir, kimin dürüst, kimin saygılı olduğunu, kiminle iyi iletişim kurabileceğinizi bilirler.” Bunlar zaten kendi doktorunuzda da arayacağınız özelliklerdir, ancak OSB tedavisinde rol alacak kişinin iyi bir dinleyici olması çok önemlidir. “Ebeveynlerin ve doktorun karşılıklı saygı duymaları, doktorun aileyi cankulağıyla dinlemesi  önemlidir çünkü iletişim kuramayan bir çocuğun bakımı çok zordur.”

OSB’li çocukların bakımında rol alan bir doktor olarak Neumeyer diyor ki, “çok iyi bir gözlemci olmak zorundasınız, ebeveynin çocuk hakkında söylediklerini çok dikkatli dinlemek zorundasınız. Örneğin çocuğun uykuya dalmakta güçlük çekmesi canının yanmasından ya da endişeli olmasından kaynaklanabilir. Sorunun gerçek sebebini anlamak için dikkatle dinlemek ve gözlemek gerekir.”

OSB ile ilgili bir uzmanı görmeye giderken Neumeyer ebeveynlerin ellerindeki tüm eski tahlil ve test sonuçlarını götürmesi gerektiğini söylüyor. Ayrıca çoğu vakada birşeylerin yolunda gitmediğini ilk farkeden kişinin çocuğun öğretmeni ya da bakıcısı olabildiğini, böyle durumlarda bu kişilerin gözlemledikleri davranışların ayrıntılarnı ve bu davranışların ne zaman başladığını da not eden bir özet yazmalarının önemli olduğunu vurguluyor. Eğer daha önce bir hastane yatış öyküsü varsa bunun da raporları doktora götürülmeli diye ekliyor.

OSB’na neden olan etkenler tam olarak bilinmiyor ve muhtemelen tüm otistik spectrum bozukluklarının tümünün ortak bir sebebi de yok. Arnold’a göre “Genetik bir faktör olduğunu biliyoruz. Ama bu genetic faktör çevreden gelen kimyasal ya da sosyal bir stress kaynağına karşı zayıflık olabilir.” Arnold ve diğer araştırmacılar ayrıca beslenmenin belli OSB tiplerinde bir tetikleyici olup olmadığı konusunda araştırmalarını sürdürüyorlar.

Mevcut durumda OSB için bir “tedavi” olmamasına ragmen, Arnold en iyi yaklaşımın uygun davranışları özendiren “uygulamalı davranış analizi” olduğunu söylüyor. “Bu yaklaşım sosyal öğrenme teorisini kullanmaktadır – özendirilen davranış artar, özendirilmeyen azalır.” Otizmli çocuklara hangi davranışların beğenildiği, hangilerinin yapılmaması gerektiği öğretilmelidir. Her OSB vakası, her birey gibi benzersizdir, dolayısıyla her çocuğun ihtiyaçlarına cevap veren özel bir yaklaşım geliştirilmelidir.

Arnold’a göre her OSB vakası zorludur ancak iyi haber şu ki, “Çoğu vakada bu bozukluk olgunlaştıkça iyiye gider.” En kötü dönem genellikle 4-5 yaşları arasında geçer, teşhis ve uygun yaklaşımların başlaması ile çoğu çocuk gelişme gösterir. “Yetişkinliklerinde, pek çok OSB hastası biraz farklı olmakla birlikte çok göze batmazlar ve faydalı işlerde çalışıp, hayatlarını kazanıp uyum sağlayabilirler.” Bazı firmalar bu kişilerin bilgisayar ya da matematiğe dayalı işlerde başarılı olmaları ve çoğu zaman çok karmaşık sorunları farklı bir gözle değerlendirmeleri dolayısıyla özellikle onlara iş olanaklıarı sağlamaktadırlar. “Topluma özellikle bu teknolojik dönemde gerçekten çok faydalı olabilirler.” diyor Arnold, 5-6 yaşları arasında konuşan ve normal ya da üstün zekaya sahip olan bireylerde bu olasılık yükseliyor. OSB hastaları için erken teşhis ve deneyimli uzmanların yardımı da önem taşıyor.

OSB’li Yetişkinler için

Genel tarama kuralları geliştirilmeden önce büyüyen bazı çocuklara otizm ya da Asperger Sendromu tanısı konmamış olabiliyor. Otizm Konusuyor adlı bir savunma grubunun raporuna göre bazı yetişkinler farklı bir sorunlarına çözüm ararken bu tanı konulabiliyor.

Bu gibi durumlarda doktorunuzdan sizi  OSB hastalarıyla çalışan bir uzmana yönlendirmesini istemeniz faydalı olabilir. “Bu uzman bir psikolog, nörolog ya da psikiyarist olabilir, aynı zamanda hemşirelerden, pratisyen doktorlardan ya da sosyal hizmet uzmanlarından yardım alabilirsiniz.”

Bu uzmanlar size işiniz ya da sosyal alanda farkımda olmadığınız OSB dolayısıyla yaşadığınız sorunlarla başaçıkmak için farklı yöntemler öğretebilirler.

Kaynak: https://health.usnews.com/health-care/patient-advice/articles/2018-03-16/which-doctors-treat-autism-spectrum-disorders

Çeviri: Zeynep TUNALI

 

Bunuda Okumalısın

Werther etkisi ne, nasıl oluşur?

Sağlık ve yaşam ayrılmaz ikili. Son günlerde artan intiharlar yeni bir sorunu da gündeme getirdi. …